Св. Богородица Лешок

Полошката котлина била средиште на црковните активности во Тетовскиот крај. Во Долни полог во близина селото Лешок егзистирал значаен манастирски комплекс. Во него се истакнуваат стариот манастир Св. Атанасиј Александриски и црквата Св. Богородица.

Црквата Света Богородица за прв пат се споменува во грамотата на кралот Стефан Дечански во 1326 год. кога ја приложил на црквата Св. Богородица Левишка во Призрен. Оттаму се претпоставува дека црквата Света Богородица е постара од наведениот датум.
Основата на црквата Света Богородица е во форма на триконхос. Однадвор конхите се тространи. На западната страна е продолжена со нартекс кој е поширок од основата на наосот. Градена е со делкан камен-бигор и декорирана делумно со тула со што се доловило традиционалното византиско ѕидање. Црквата е бескуполна и покрај триконхосната основа каде страничните конхи имаат функција на певници.

The Church of the Holy Virgin has undergone at least three renovations. For their more precise dating, the preserved inscriptions in the church itself help us - the one from the painting from the 17th century and the inscription that comes from the restoration in 1879.

Првата голема обнова се случила во 17 век и кон неа припаѓа триконхосот без западниот анекс. Натписот кој сведочи за обновата е сочуван благодарејќи на преписот кој го направил во 1850 година еромонахот Гедеон Јурисиќ. Во обновата од 19 век кога е дограден и западниот анекс натписот во голем дел е уништен.

Од натписот дознаваме дека црквата од темел ја подигнал епископот Никанор, подоцнежен скопски митрополит, во период од 10 јуни до 12 септември 1641 година. Неколу години подоцна, од 1 март до 20 април 1646, од страна на грчки зографи за сума од 95 дукати ја насликале црквата што всушност претставува вториот слој на живопис после оној кој е постар од 1326 год.

Натписот и денес видлив под живописот од 19 век, почнувал од јужната страна преку западниот зид па се до конхата на северниот зид. Во обновата која се случила во 19 век западниот зид бил срушен со цел да се добие поголем простор за потребите на верниците. Благодарејќи на преписот од еромонахот Гедеон Јурисиќ во 1850 година можна е реконструкција на уништениот натпис од западниот зид на наосот.

Во времето на доградбата во 1879 година се случило новото живописување на нартексот и целосно пресликувањето на триконхосот од страна на зографите Михаил Ѓурчинов и Панта од Галичник. Михаил и Пане потекнуваат од родот Ѓурчинов Негриев каде сите во фамилијата се занимавале со сликарство. Нивното потекло води од родот Фрчовски од кој произлегле повеќето од најзначајните зографски фамилии од Галичник. Михаил Ѓурчинов е воедно и автор на иконите за новиот иконостас каде оставил и свој запис за ова свое дело. Од оригиналниот иконостас од 17 век сочувана е само деисината плоча која е делумно пресликана.

Живописот од 17 век, иако пресликан, во голема мера може да се забележи благодарејќи на лошата технолошка подготовка на зографот од 19 век. Имено, зографот Михаил сликал директно на живописот од 17 век без нанесување на нова подлога за сликање. Тоа допринело денес, делумно, да можеме без посебно отварање на сонди да го идентификуваме оригиналниот живопис од 17 век во повисоките зони. Претпоставка е дека Зографот Михаил во голема мера се држел до оригиналната иконографска шема која била зададена во 17 век и настојувал директно да ги преслика веќе постоечите сцени.

The painting in the nave, on the south and north sides is distributed in 5 zones, while the vault is centrally oriented with waist-length figures of Jesus Christ, Jesus Christ Emmanuel, the prophets and God the Father - Sabaoth (in the altar). In the five zones of the nave there is an impressive number of individual scenes: starting from the gallery of standing figures of saints and holy warriors, then a frieze of waist-length saints in medallions, scenes from the cycle of Christ's sufferings, the Great Feasts and Christ's miracles, and of course it is worth highlight a rare cycle of the Mother of God akathist that deserves special attention.

The cycle of the Akathist in the post-Byzantine period has been identified in a limited number in Macedonia (St. Nicholas - Slepce, Pologski Monastery, St. Archangels - Kucheviste, St. Nicholas - Toplicki Monastery, Slimnički Monastery). By presenting another such example from the church of St. Bogoroditsa-Leshok Monastery will be added, as an iconographic and at the same time artistic representation of this rare cycle in Macedonia.

With the arrival of Hieromonk Kiril Pejčinović in 1818, from Hilandar in Sveta Gora to the church of St. Mother of God, the monk's life also revives. The famous Macedonian educator, Kiril Pejčinović, was especially engaged in collecting old books in order to establish a monastery library that served to spread literacy in the Pologsk region. Pejčinović himself appears as the author of several books with church content (Ogledalo, Slovo na šečite, Consolation to sinners) written in the vernacular, comprehensible to the population, thus contributing to the further adoption and development of the Macedonian vernacular in written form in the subsequent period .